Telksinoe - ustawy

©Telksinoe s. 1/9

Opracowano na podstawie: t.j.

Dz. U. z 2019 r.

poz. 1455, 1622, 1818, 2473.

U S T A W A

z dnia 27 czerwca 2003 r.

o rencie socjalnej

Art. 1. Ustawa określa zasady i tryb przyznawania oraz wypłaty renty socjalnej.

Art. 2. Prawo do renty socjalnej przysługuje:

1) osobom posiadającym obywatelstwo polskie zamieszkującym na terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej;

2) cudzoziemcom zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na

podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta

długoterminowego Unii Europejskiej, zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego

w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127 lub art. 186 ust. 1 pkt

3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2018 r. poz. 2094

i 2399 oraz z 2019 r. poz. 577 i 622), lub w związku z uzyskaniem

w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy albo ochrony uzupełniającej;

3) cudzoziemcom posiadającym kartę pobytu z adnotacją „dostęp do rynku pracy”,

z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę

na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający 6 miesięcy,

obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy

sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania

pracy na podstawie wizy;

4) mającym miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich

Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o

Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej oraz

członkom ich rodzin w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 14 lipca 2006 r.

o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe

z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków

23.07.2020

©Telksinoe s. 2/9

ich rodzin (Dz. U. z 2019 r. poz. 293), posiadającym prawo pobytu lub prawo

stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 3. Użyte w ustawie określenia oznaczają:

1) renta rodzinna – rentę rodzinną oraz uposażenie rodzinne przyznane na

podstawie odrębnych przepisów;

2) organ emerytalno-rentowy – organ wypłacający rentę rodzinną inny niż Zakład

Ubezpieczeń Społecznych.

Art. 4. 1. Renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej

do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:

1) przed ukończeniem 18. roku życia;

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25. roku

życia;

3) w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej, studiów doktoranckich lub

aspirantury naukowej.

2. Osobie, która spełnia warunki określone w ust. 1, przysługuje:

1) renta socjalna stała – jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest trwała;

2) renta socjalna okresowa – jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest okresowa.

3. Renta socjalna okresowa przysługuje przez okres wskazany w decyzji

jednostki organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwanego dalej

„Zakładem”.

Art. 5. 1. Ustalenia całkowitej niezdolności do pracy dokonuje lekarz orzecznik

Zakładu, zwany dalej „lekarzem orzecznikiem”, na zasadach i w trybie określonych

w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 i 2245 oraz z 2019 r. poz. 39, 730 i 752),

zwanej dalej „ustawą o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych”.

2. Ustalając całkowitą niezdolność do pracy, lekarz orzecznik, za zgodą osoby

ubiegającej się o rentę socjalną lub jej przedstawiciela ustawowego, zgłoszoną nie

później niż w trakcie badania tej osoby, ustala niezdolność tej osoby do samodzielnej

egzystencji, na zasadach i w trybie określonym ustawą o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w celu uzyskania świadczenia, o którym

mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla

osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. poz. 1622).

23.07.2020

©Telksinoe s. 3/9

Art. 6. 1. Renta socjalna wynosi 100% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej

niezdolności do pracy ustalonej i podwyższonej zgodnie z ustawą o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

2. Podwyższenia renty socjalnej dokonuje jednostka organizacyjna Zakładu lub

organ emerytalno-rentowy.

3. Podwyższenie renty socjalnej następuje z urzędu, a jeżeli wypłata renty

została wstrzymana – po jej wznowieniu.

Art. 7. 1. Renta socjalna nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury,

uposażenia w stanie spoczynku, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty

inwalidzkiej lub pobierającej świadczenie o charakterze rentowym z instytucji za-

granicznych, renty strukturalnej, a także osobie uprawnionej do zasiłku

przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub nauczycielskiego

świadczenia kompensacyjnego.

2. Renta socjalna nie przysługuje osobie będącej właścicielem lub posiadaczem

(samoistnym lub zależnym) nieruchomości rolnej w rozumieniu Kodeksu cywilnego

o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 5 ha przeliczeniowych. Osobie

będącej współwłaścicielem nieruchomości rolnej nie przysługuje renta socjalna, jeśli

udział tej osoby przekracza 5 ha przeliczeniowych.

Art. 8. 1. Renta socjalna nie przysługuje za okres tymczasowego aresztowania

lub odbywania kary pozbawienia wolności, z zastrzeżeniem ust. 1a.

1a. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do osób odbywających karę pozbawienia

wolności w systemie dozoru elektronicznego.

2. Osoba tymczasowo aresztowana lub odbywająca karę pozbawienia wolności

jest obowiązana niezwłocznie powiadomić właściwy organ wypłacający rentę socjalną

o tymczasowym aresztowaniu lub o odbywaniu kary pozbawienia wolności.

Obowiązek ten spoczywa również na dyrektorze aresztu lub zakładu karnego.

3. Osobie, o której mowa w ust. 2, samotnie gospodarującej, nieposiadającej

innego przychodu i niemającej prawa do renty rodzinnej, która jest właścicielem

lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego), której przysługuje spółdzielcze prawo

do lokalu lub która jest najemcą lokalu mieszkalnego wchodzącego w skład

mieszkaniowego zasobu gminy, innych jednostek samorządu terytorialnego albo

stanowiącego własność Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych, może być

23.07.2020

©Telksinoe s. 4/9

wypłacane 50% kwoty renty socjalnej, jeżeli zobowiąże się pisemnie, że z kwoty tej

będzie dokonywała opłat z tytułu czynszu lub innych należności za lokal mieszkalny

(dom jednorodzinny), a w lokalu (domu jednorodzinnym) nie przebywają inne osoby.

4. Z kwoty określonej w ust. 3 nie dokonuje się potrąceń i egzekucji.

Art. 9. 1. W przypadku zbiegu uprawnień do renty socjalnej z uprawnieniem do

renty rodzinnej kwota renty socjalnej ulega takiemu obniżeniu, aby łączna kwota obu

świadczeń nie przekraczała 200% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej

niezdolności do pracy. Kwota obniżonej renty socjalnej nie może być niższa niż 10%

kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

2. Renta socjalna nie przysługuje, jeżeli kwota renty rodzinnej przekracza 200%

kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

3. Osoba ubiegająca się o rentę socjalną bądź ją pobierająca jest obowiązana

powiadomić jednostkę organizacyjną Zakładu przyjmującą wniosek bądź wypłacającą

rentę socjalną o posiadaniu uprawnień do renty rodzinnej oraz organ emerytalno-

-rentowy wypłacający rentę rodzinną o posiadaniu uprawnień do renty socjalnej.

Art. 10. 1. Prawo do renty socjalnej zawiesza się w razie osiągania przychodu

z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego.

2. Za działalność podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, o której

mowa w ust. 1, uważa się zatrudnienie, służbę, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4

i 6 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, lub inną

pracę zarobkową albo prowadzenie działalności pozarolniczej.

3. Za przychód, o którym mowa w ust. 1, w przypadku prowadzenia działalności

pozarolniczej uważa się przychód stanowiący zadeklarowaną podstawę wymiaru

składki na ubezpieczenia społeczne w rozumieniu ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300, 303 i 730),

zwanej dalej „ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych”.

4. Za przychód, o którym mowa w ust. 1, uważa się również kwoty pobranych

zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego oraz wynagrodzenia za czas

niezdolności do pracy, kwoty świadczenia rehabilitacyjnego i wyrównawczego,

zasiłku wyrównawczego i dodatku wyrównawczego.

5. Prawo do renty socjalnej ulega zawieszeniu w razie osiągania przychodu

innego niż wymieniony w ust. 1–4, zaliczonego do źródeł przychodów podlegających

23.07.2020

©Telksinoe s. 5/9

opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r.

o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509, z późn.

zm.1)), z zastrzeżeniem art. 9 ust. 1 i 2, lub osiągania przychodów z tytułu umowy

najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym

charakterze, opodatkowanych na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku

dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.

5a. Prawo do renty socjalnej ulega zawieszeniu również w razie osiągania

przychodu za granicą z tytułów wymienionych w ust. 1, 2, 4 i 5.

5b. Do celów stosowania przepisu ust. 5a przy ustalaniu równowartości

w polskich złotych kwoty przychodu wyrażonej w walucie obcej zastosowanie ma

średni kurs złotego do waluty obcej, ogłoszony przez Narodowy Bank Polski,

z ostatniego dnia roboczego miesiąca, w którym przychód został osiągnięty.

6. Prawo do renty socjalnej zawiesza się za miesiąc, w którym zostały osiągnięte

przychody, o których mowa w ust. 1–5a, w łącznej kwocie wyższej niż 70%

przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ostatnio

ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego do celów emerytalnych.

7. Osoba pobierająca rentę socjalną lub jej przedstawiciel ustawowy są

obowiązani niezwłocznie powiadomić organ wypłacający rentę socjalną o osiąganiu

przychodu w kwocie powodującej zawieszenie prawa do renty socjalnej.

Powiadomienie następuje w formie pisemnego oświadczenia. W przypadku gdy

składki na ubezpieczenia społeczne są odprowadzane przez płatnika składek, osoba

pobierająca rentę socjalną jest obowiązana do przedstawienia zaświadczenia albo

oświadczenia określającego kwotę przychodu.

7a. Oświadczenia, o których mowa w ust. 7, składa się pod rygorem

odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie

jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: „Jestem świadomy

odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.”. Klauzula ta

zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych

zeznań.

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2018 r. poz. 1540,

1552, 1629, 1669, 1693, 2073, 2126, 2159, 2192, 2193, 2215, 2242, 2244, 2245, 2246, 2429 i 2529

oraz z 2019 r. poz. 29, 271, 303, 752 i 1018.

23.07.2020

©Telksinoe s. 6/9

8. Organ wypłacający rentę socjalną może wystąpić do urzędu skarbowego

o przekazanie informacji o wysokości przychodów objętych podatkiem dochodowym

od osób fizycznych lub zryczałtowanym podatkiem dochodowym od niektórych

przychodów osiąganych przez osoby fizyczne lub informacji o opodatkowaniu

działalności na zasadzie karty podatkowej w celu dokonania weryfikacji oświadczenia

złożonego przez osobę pobierającą rentę.

9. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ogłasza w Dzienniku Urzędowym

Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, w terminie do 14. dnia roboczego

drugiego miesiąca każdego kwartału kalendarzowego, kwotę przychodu, o której

mowa w ust. 6, z zaokrągleniem w górę do pełnych dziesiątek groszy.

Art. 11. 1. Postępowanie w sprawie przyznania renty socjalnej wszczyna się na

podstawie wniosku osoby ubiegającej się o rentę socjalną lub jej przedstawiciela

ustawowego.

2. Postępowanie w sprawie przyznania renty socjalnej wszczyna się również na

wniosek innej osoby albo kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku

przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na

podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych

przez centrum usług społecznych (Dz. U. poz. 1818) – dyrektora centrum usług

społecznych, działających za zgodą osób, o których mowa w ust. 1.

3. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze

rozporządzenia, wzór wniosku o przyznanie renty socjalnej, uwzględniając instrukcję

jego wypełnienia, wykaz dokumentów, które należy dołączyć do wniosku,

szczegółowy tryb postępowania w sprawach o przyznanie renty socjalnej, tryb

powiadamiania Zakładu oraz organów emerytalno-rentowych o tymczasowym

aresztowaniu i odbywaniu kary pozbawienia wolności, wykaz dokumentów

potwierdzających prawo do 50% kwoty renty socjalnej, uwzględniając współdziałanie

osoby aresztowanej lub odbywającej karę pozbawienia wolności z dyrektorem aresztu

śledczego lub zakładu karnego.

Art. 12. 1. Decyzję w sprawie przyznania renty socjalnej wydaje i świadczenie

to wypłaca jednostka organizacyjna Zakładu właściwa ze względu na miejsce

zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o rentę socjalną.

23.07.2020

©Telksinoe s. 7/9

2. W przypadku gdy rentę rodzinną wypłaca jednostka organizacyjna Zakładu

wskazana przez Prezesa Zakładu, rentę socjalną przyznaje i wypłaca ta jednostka.

3. W przypadku gdy uprawnienia do renty rodzinnej zostały ustalone przez organ

emerytalno-rentowy, organ ten ustala, w drodze decyzji, wysokość renty socjalnej,

wypłaca tę rentę, a w przypadku określonym w art. 9 ust. 2 odmawia wypłaty renty

socjalnej lub wstrzymuje wypłatę tej renty.

4. Organ emerytalno-rentowy wypłacający rentę socjalną wydaje decyzję

o wstrzymaniu wypłaty renty socjalnej w razie wystąpienia okoliczności

powodujących zawieszenie prawa lub wstrzymanie wypłaty renty socjalnej.

5. W przypadku gdy organ emerytalno-rentowy ustali prawo do renty rodzinnej,

jest obowiązany do powiadomienia Zakładu o przyznaniu tej renty osobom

pobierającym rentę socjalną.

6. Od decyzji w sprawie renty socjalnej wydanej przez jednostkę organizacyjną

Zakładu lub przez organ emerytalno-rentowy osobie ubiegającej się o rentę socjalną

przysługują środki odwoławcze przewidziane dla decyzji w sprawach emerytur i rent

w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

Art. 12a. 1. W razie śmierci osoby pobierającej rentę socjalną przysługuje

zasiłek pogrzebowy, na zasadach i w wysokości określonych w przepisach

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, o ile zasiłek

pogrzebowy lub świadczenie w wysokości zasiłku pogrzebowego nie przysługuje

z innego tytułu.

2. Decyzję w sprawie przyznania zasiłku pogrzebowego wydaje oraz zasiłek

wypłaca jednostka organizacyjna Zakładu albo Kasa Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego.

Art. 12b. 1. Jeżeli dla osoby uprawnionej do renty socjalnej ustanowiono opiekę

prawną, świadczenie to wypłaca się osobie sprawującej tę opiekę.

2. Jeżeli do renty socjalnej uprawniona jest osoba, która wymaga opieki innej

osoby oraz nad którą nie została ustanowiona opieka prawna, w przypadku gdy osoba

uprawniona do renty socjalnej nie może odebrać jej samodzielnie, świadczenie to jest

wypłacane osobie sprawującej nad nią opiekę faktyczną, na podstawie oświadczenia

o sprawowaniu tej opieki. Sprawowanie opieki faktycznej nad osobą uprawnioną do

23.07.2020

renty socjalnej potwierdza wójt (burmistrz, prezydent miasta) właściwy ze względu na

miejsce zamieszkania lub pobytu osoby uprawnionej.

3. Rentę socjalną wypłaca się osobom sprawującym opiekę prawną lub opiekę

faktyczną nad osobami uprawnionymi do renty socjalnej, po uprzednim pouczeniu

o konieczności poinformowania organu rentowego o zajściu okoliczności

powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia albo wstrzymanie

wypłaty świadczenia w całości lub w części oraz o obowiązku zwrotu świadczenia

przez te osoby w przypadku, gdy zostało pobrane nienależnie.

Art. 12c. 1. Rentę socjalną wypłaca się osobie uprawnionej za pośrednictwem

osoby prawnej prowadzącej działalność w zakresie doręczania świadczeń albo, na

wniosek osoby uprawnionej, na jej rachunek w banku lub w spółdzielczej kasie

oszczędnościowo-kredytowej lub na jej instrument płatniczy, na którym jest

przechowywany pieniądz elektroniczny.

2. Osobie odbywającej karę pozbawienia wolności, karę aresztu wojskowego

albo karę aresztu za wykroczenie oraz osobie tymczasowo aresztowanej rentę socjalną

wypłaca się za pośrednictwem osoby prawnej prowadzącej działalność w zakresie

doręczania świadczeń pod adresem zakładu karnego lub aresztu.

3. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do osób sprawujących opiekę prawną

nad osobami uprawnionymi do renty socjalnej.

4. Przepisu ust. 1 nie stosuje się w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę

prawną nad osobą uprawnioną do renty socjalnej odbywa karę pozbawienia wolności,

karę aresztu wojskowego albo karę aresztu za wykroczenie lub jest tymczasowo

aresztowana.

Art. 13. 1. Zakład jest uprawniony do przetwarzania danych osobowych

w zakresie niezbędnym do przyznawania i wypłacania renty socjalnej oraz zasiłku

pogrzebowego, zapewniając rzetelność tych danych.

2. (uchylony)

3. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do organu emerytalno-rentowego.

Art. 14. 1. Renta socjalna, zasiłek pogrzebowy oraz koszty ich obsługi

wypłacane przez Zakład i Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego są

finansowane ze środków Funduszu Solidarnościowego, o którym mowa w przepisach

23.07.2020

ustawy z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu Solidarnościowym (Dz. U.

poz. 2192 oraz z 2019 r. poz. 1622, 1696 i 2473).

2. Koszty obsługi, o których mowa w ust. 1, wynoszą łącznie 2,5% kwoty

przeznaczonej na wypłatę renty socjalnej i zasiłku pogrzebowego.

3. Renta socjalna, zasiłek pogrzebowy oraz koszty ich obsługi wypłacane przez

organy emerytalno-rentowe, z wyłączeniem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego, są finansowane ze środków budżetu państwa.

Art. 15. W sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio:

1) art. 12–14, art. 61, art. 78–81, art. 93 ust. 2, art. 98, art. 100 ust. 1 i 2, art. 101,

art. 102 ust. 1, art. 104 ust. 4, art. 107, art. 114, art. 116 ust. 1b i 2, art. 118 ust.

1–5, art. 119 ust. 1, art. 121, art. 122 ust. 1, art. 126, art. 128, art. 129 ust. 1, art.

130 ust. 1, art. 133–135, art. 136a i art. 138–144 ustawy o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz przepisy wydane na podstawie art.

128a tej ustawy;

2) art. 80–82 i 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Art. 16. W postępowaniu w sprawach o rentę socjalną stosuje się przepisy

Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej.

Art. 17–25. (pominięte)

Art. 26. (pominięty)

Art. 27. (pominięty)

Art. 28. (pominięty)

Art. 29. (pominięty)

Art. 30. Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 października 2003 r., z wyjątkiem:

1) art. 13 ust. 1 i 2 oraz art. 26 ust. 4 i 5, które wchodzą w życie z dniem 1 sierpnia

2003 r.;

2) art. 2 pkt 3, który wchodzi w życie z dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą

Polską członkostwa w Unii Europejskiej2).

Rzeczpospolita Polska uzyskała członkostwo w Unii Europejskiej w dniu 1 maja 2004 r.

23.07.2020