Telksinoe - ustawy

©Telksinoe s. 1/11

Opracowano na podstawie: t.j.

Dz. U. z 2017 r.

poz. 2191, 2371.

U S T A W A

z dnia 4 marca 1994 r.

o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych

Rozdział 1

Przepisy ogólne

Art. 1. 1. Ustawa określa zasady tworzenia przez pracodawców zakładowego

funduszu świadczeń socjalnych, zwanego dalej „Funduszem”, i zasady

gospodarowania środkami tego Funduszu, przeznaczonego na finansowanie

działalności socjalnej organizowanej na rzecz osób uprawnionych do korzystania

z Funduszu, na dofinansowanie zakładowych obiektów socjalnych oraz na

tworzenie zakładowych żłobków, klubów dziecięcych, przedszkoli oraz innych

form wychowania przedszkolnego.

2. Minister właściwy do spraw wewnętrznych w porozumieniu z ministrem

właściwym do spraw pracy oraz ministrem właściwym do spraw finansów

publicznych, w stosunku do pracowników zatrudnionych w podległych mu

jednostkach sfery budżetowej, niebędących funkcjonariuszami lub żołnierzami

zawodowymi, a Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem

właściwym do spraw pracy oraz ministrem właściwym do spraw finansów

publicznych w stosunku do pracowników zatrudnionych w jednostkach sfery

budżetowej więziennictwa, niebędących funkcjonariuszami Służby Więziennej,

określą, w drodze rozporządzenia:

1) sposób tworzenia i gromadzenia środków Funduszu;

2) wysokość odpisu na Fundusz, jednak nie wyższą od określonej w ustawie.

3. Minister Obrony Narodowej w porozumieniu z Ministrami Pracy i Polityki

Socjalnej1) oraz Finansów2) może określić, w drodze rozporządzenia, sposób

Obecnie: ministrem właściwym do spraw pracy i ministrem właściwym do spraw

zabezpieczenia społecznego, na podstawie art. 4 ust. 1, art. 5 pkt 16 i 26 oraz art. 21 i art. 31

ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2017 r. poz. 888,

1086, 1566 i 1909), która weszła w życie z dniem 1 kwietnia 1999 r.

Obecnie ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, na podstawie art. 4 ust. 1, art. 5

pkt 3 i art. 8 ustawy, o której mowa w odnośniku 1.

2018-01-23

©Telksinoe s. 2/11

tworzenia i gromadzenia środków Funduszu oraz wysokość odpisu na Fundusz –

jednak nie wyższą od określonej w ustawie – w stosunku do pracowników

cywilnych wojska.

Art. 2. Użyte w ustawie określenia oznaczają:

1) działalność socjalna – usługi świadczone przez pracodawców na rzecz

różnych form wypoczynku, działalności kulturalno-oświatowej, sportowo-

-rekreacyjnej, opieki nad dziećmi w żłobkach, klubach dziecięcych,

sprawowanej przez dziennego opiekuna lub nianię, w przedszkolach oraz

innych formach wychowania przedszkolnego, udzielanie pomocy materialnej

– rzeczowej lub finansowej, a także zwrotnej lub bezzwrotnej pomocy na cele

mieszkaniowe na warunkach określonych umową;

2) coroczny odpis podstawowy – równowartość dokonanych odpisów na

rachunek bankowy Funduszu w wysokości określonej w art. 5, na zasadach

określonych w art. 6 ust. 2;

3) (uchylony)

4) zakładowe obiekty socjalne – ośrodki wczasowe i kolonijne, domy

wypoczynkowe, sanatoria, ogrody działkowe, obiekty sportowo-rekreacyjne,

żłobki, kluby dziecięce i przedszkola oraz obiekty służące działalności

kulturalnej;

5) osoby uprawnione do korzystania z Funduszu – pracowników i ich rodziny,

emerytów i rencistów – byłych pracowników i ich rodziny oraz inne osoby,

którym pracodawca przyznał, w regulaminie, o którym mowa w art. 8 ust. 2,

prawo korzystania ze świadczeń socjalnych finansowanych z Funduszu;

6) przedsiębiorca – osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę

organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, jeżeli przedmiot jej

działania obejmuje prowadzenie działalności gospodarczej.

Rozdział 2

Tworzenie Funduszu

Art. 3. 1. Fundusz tworzą pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień

1 stycznia danego roku co najmniej 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty.

1a. (uchylony)

1b. (uchylony)

2018-01-23

©Telksinoe s. 3/11

1c. Pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku,

co najmniej 20 i mniej niż 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, tworzą

Fundusz na wniosek zakładowej organizacji związkowej.

2. Pracodawcy prowadzący działalność w formie jednostek budżetowych

i samorządowych zakładów budżetowych tworzą Fundusz, bez względu na liczbę

zatrudnianych pracowników.

3. Pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku

mniej niż 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty mogą tworzyć Fundusz do

wysokości i na zasadach określonych w art. 5 lub mogą wypłacać świadczenie

urlopowe, o którym mowa w ust. 4–6.

3a. Pracodawcy, o których mowa w ust. 3, nieobjęci układem zbiorowym

pracy oraz niezobowiązani do wydania regulaminu wynagradzania, informacje

w sprawie nietworzenia Funduszu i niewypłacania świadczenia urlopowego

przekazują pracownikom w pierwszym miesiącu danego roku kalendarzowego,

w sposób przyjęty u danego pracodawcy.

3b. U pracodawców, o których mowa w ust. 3, zatrudniających co najmniej

50 pracowników, objętych układem zbiorowym pracy, postanowienia w sprawie

nietworzenia Funduszu i niewypłacania świadczenia urlopowego zawiera się

w układzie zbiorowym pracy. Jeżeli u takich pracodawców pracownicy nie są

objęci układem zbiorowym pracy, postanowienia w sprawie nietworzenia

Funduszu i niewypłacania świadczenia urlopowego zawiera się w regulaminie

wynagradzania; art. 4 ust. 3 stosuje się odpowiednio.

4. Wysokość świadczenia urlopowego, o którym mowa w ust. 3, nie może

przekroczyć wysokości odpisu podstawowego, określonego w art. 5 ust. 2, 2a i 3 –

odpowiedniego do rodzaju zatrudnienia pracownika, z tym że wysokość

świadczenia dla zatrudnionych, o których mowa w art. 5 ust. 2 i 3, ustala się

proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy pracownika.

5. Świadczenie urlopowe, o którym mowa w ust. 4, wypłaca pracodawca raz

w roku każdemu pracownikowi korzystającemu w danym roku kalendarzowym

z urlopu wypoczynkowego w wymiarze co najmniej 14 kolejnych dni

kalendarzowych.

2018-01-23

©Telksinoe s. 4/11

5a. Wypłata świadczenia urlopowego następuje nie później niż w ostatnim

dniu poprzedzającym rozpoczęcie urlopu wypoczynkowego, o którym mowa

w ust. 5.

6. Świadczenie urlopowe, o którym mowa w ust. 4, nie podlega składce na

ubezpieczenie społeczne pracowników.

7. (uchylony)

Art. 4. 1. U pracodawców, o których mowa w art. 3 ust. 1 i 1c, układ

zbiorowy pracy może dowolnie kształtować wysokość odpisu na Fundusz; może

również postanawiać, że Fundusz nie będzie tworzony.

2. U pracodawców określonych w art. 3 ust. 1 i 1c, których pracownicy nie są

objęci układem zbiorowym pracy, postanowienia w sprawach, o których mowa

w ust. 1, może zawierać regulamin wynagradzania.

3. Jeżeli u pracodawcy, o którym mowa w ust. 2, nie działa zakładowa

organizacja związkowa, postanowienia regulaminu wynagradzania w sprawie

wysokości odpisu na Fundusz lub nietworzenia Funduszu wymagają uzgodnienia z

pracownikiem, o którym mowa w art. 8 ust. 2.

Art. 5. 1. Fundusz tworzy się z corocznego odpisu podstawowego,

naliczanego w stosunku do przeciętnej liczby zatrudnionych.

2. Wysokość odpisu podstawowego, o którym mowa w ust. 1, wynosi na

jednego zatrudnionego, z zastrzeżeniem ust. 2a i 3, 37,5% przeciętnego

wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub

w drugim półroczu roku poprzedniego, jeżeli przeciętne wynagrodzenie z tego

okresu stanowiło kwotę wyższą.

2a. Wysokość odpisu podstawowego na jednego pracownika młodocianego

wynosi w pierwszym roku nauki 5%, w drugim roku nauki 6%, a w trzecim roku

nauki 7% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, o którym mowa w ust. 2.

3. Wysokość odpisu podstawowego na jednego pracownika wykonującego

prace w szczególnych warunkach lub prace o szczególnym charakterze –

w rozumieniu przepisów o emeryturach pomostowych, wynosi 50% przeciętnego

wynagrodzenia miesięcznego, o którym mowa w ust. 2.

3a. (uchylony)

3b. (uchylony)

2018-01-23

©Telksinoe s. 5/11

4. Wysokość odpisu podstawowego może być zwiększona o 6,25%

przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, o którym mowa w ust. 2, na każdą

zatrudnioną osobę, w stosunku do której orzeczono znaczny lub umiarkowany

stopień niepełnosprawności.

5. Pracodawcy sprawujący opiekę socjalną nad emerytami i rencistami, w tym

także ze zlikwidowanych zakładów pracy, mogą zwiększyć Fundusz o 6,25%

przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, o którym mowa w ust. 2, na każdego

emeryta i rencistę uprawnionego do tej opieki.

5a. Pracodawcy, którzy utworzyli zakładowy żłobek lub klub dziecięcy oraz

przeznaczą na ten cel z odpisu podstawowego kwotę odpowiadającą 7,5 punktu

procentowego tego odpisu mogą zwiększyć Fundusz na każdą zatrudnioną osobę

o 7,5% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, o którym mowa w ust. 2, pod

warunkiem przeznaczenia całości tego zwiększenia na prowadzenie żłobka lub

klubu dziecięcego.

6. Minister właściwy do spraw pracy określi, w drodze rozporządzenia,

sposób ustalania przeciętnej liczby zatrudnionych, w celu naliczania odpisu na

Fundusz, biorąc pod uwagę w szczególności liczbę osób zatrudnionych w danym

roku kalendarzowym.

7. Przeciętne wynagrodzenie miesięczne, o którym mowa w ust. 2, ogłasza

Prezes Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym

Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” nie później niż do dnia 20 lutego

każdego roku.

8. Przepisów ust. 1–7 nie stosuje się do:

1) uczelni publicznych działających na podstawie przepisów o szkolnictwie

wyższym;

2) szkół i placówek objętych systemem oświaty w stosunku do nauczycieli

podlegających przepisom Karty Nauczyciela.

8a. Odpisy i zwiększenia, o których mowa w art. 5, 13 i 14, u pracodawcy

tworzą jeden Fundusz.

Art. 5a. W 2012 r. przez przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce

narodowej, o którym mowa w art. 5 ust. 2, należy rozumieć przeciętne

wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej w drugim półroczu 2010 r.

2018-01-23

©Telksinoe s. 6/11

ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 5

ust. 7.

Art. 5b. W 2013 r. przez przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce

narodowej, o którym mowa w art. 5 ust. 2, należy rozumieć przeciętne

wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej w drugim półroczu 2010 r.

ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 5

ust. 7.

Art. 5c. W 2014 r. przez przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce

narodowej, o którym mowa w art. 5 ust. 2, należy rozumieć przeciętne

wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej w drugim półroczu 2010 r.

ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 5

ust. 7.

Art. 5d. W 2015 r. przez przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce

narodowej, o którym mowa w art. 5 ust. 2, należy rozumieć przeciętne

wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej w drugim półroczu 2010 r.

ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 5

ust. 7.

Art. 5e. W 2016 r. przez przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce

narodowej, o którym mowa w art. 5 ust. 2, należy rozumieć przeciętne

wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej w drugim półroczu 2010 r.

ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 5

ust. 7.

Art. 5f. W 2017 r. przez przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce

narodowej, o którym mowa w art. 5 ust. 2, należy rozumieć przeciętne

wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej w drugim półroczu 2012 r.

ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 5

ust. 7.

Art. 5g. W 2018 r. przez przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce

narodowej, o którym mowa w art. 5 ust. 2, należy rozumieć przeciętne

wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej w drugim półroczu 2012 r.

2018-01-23

©Telksinoe s. 7/11

ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie

art. 5 ust. 7.

Art. 6. 1. Odpisy i zwiększenia, o których mowa w art. 3–5 i 6a, oraz kwoty

wypłaconych świadczeń urlopowych, o których mowa w art. 3, obciążają koszty

działalności pracodawcy.

2. Równowartość dokonanych odpisów i zwiększeń naliczonych zgodnie

z art. 5, 13 i 14 na dany rok kalendarzowy pracodawca przekazuje na rachunek

bankowy Funduszu w terminie do dnia 30 września tego roku, z tym że w terminie

do dnia 31 maja tego roku przekazuje kwotę stanowiącą co najmniej 75%

równowartości odpisów, o których mowa w art. 5 ust. 1–3.

2a. Przepisów ust. 2 oraz art. 12 ust. 1 nie stosuje się do pracodawców,

o których mowa w art. 3 ust. 3.

3. (uchylony)

Art. 6a. 1. Pracodawca, rozpoczynający działalność w roku kalendarzowym,

zobowiązany do utworzenia Funduszu, dokonuje, z zastrzeżeniem ust. 1a, odpisu

na Fundusz od następnego roku kalendarzowego.

1a. Jeżeli rozpoczęcie działalności następuje w roku kalendarzowym

w wyniku komercjalizacji, przejęcia, podziału lub połączenia zakładu lub jego

części z równoczesnym przejęciem pracowników, pracodawca zatrudniający co

najmniej 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty oraz pracodawca, o którym

mowa w art. 3 ust. 1c i 2, tworzą Fundusz.

2. (uchylony)

Art. 7. 1. Środki Funduszu zwiększa się o:

1) wpływy z opłat pobieranych od osób i jednostek organizacyjnych –

korzystających z działalności socjalnej, o której mowa w art. 2 pkt 1;

2) darowizny oraz zapisy osób fizycznych i prawnych;

3) (uchylony)

4) odsetki od środków Funduszu;

5) wpływy z oprocentowania pożyczek udzielonych na cele mieszkaniowe;

6) wierzytelności likwidowanych zakładowych funduszy socjalnego

i mieszkaniowego;

2018-01-23

©Telksinoe s. 8/11

7) przychody z tytułu sprzedaży, dzierżawy i likwidacji środków trwałych

służących działalności socjalnej, w części nieprzeznaczonej na utrzymanie lub

odtworzenie zakładowych obiektów socjalnych;

8) przychody z tytułu sprzedaży i likwidacji zakładowych domów i lokali

mieszkalnych w części nieprzeznaczonej na utrzymanie pozostałych

zakładowych zasobów mieszkaniowych;

9) inne środki określone w odrębnych przepisach.

1a. Za przychód ze sprzedaży lub likwidacji, o którym mowa w ust. 1 pkt 7

i 8, uważa się przychód ze sprzedaży lub likwidacji pomniejszony o koszty tej

sprzedaży lub likwidacji.

2. Zwiększenia, o których mowa w ust. 1 pkt 7 i 8, nie dotyczą pracodawców

postawionych w stan upadłości lub likwidacji, z wyłączeniem przedsiębiorstw

państwowych likwidowanych w celu prywatyzacji.

3. W razie przejścia zakładu pracy w trybie art. 231 Kodeksu pracy na

pracodawcę zobowiązanego do tworzenia Funduszu, Fundusz pracodawcy

przejmującego przejmuje środki pieniężne, należności i zobowiązania Funduszu

pracodawcy przekazującego.

3a. W razie przejścia zakładu pracy w trybie art. 231 Kodeksu pracy na

pracodawcę, który nie jest zobowiązany do tworzenia Funduszu, pracodawca

przejmujący przejmuje środki pieniężne, należności i zobowiązania Funduszu

pracodawcy przekazującego. Nadwyżka przejętych środków pieniężnych wraz

z odsetkami oraz przejętych należności wraz z odsetkami nad przejętymi

zobowiązaniami wraz z odsetkami nie stanowi przychodu pracodawcy

przejmującego, jest gromadzona na odrębnym rachunku bankowym lub

wydzielonym subkoncie i podlega wydatkowaniu na zasadach określonych ustawą

dla dokonywania wydatków z Funduszu. Art. 8 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

3b. W razie przejścia części zakładu pracy w trybie art. 231 Kodeksu pracy na

pracodawcę zobowiązanego do tworzenia Funduszu, Fundusz pracodawcy

przejmującego zwiększa się, w części przypadającej na liczbę przejmowanych

pracowników, o równowartość środków pieniężnych Funduszu pracodawcy

przekazującego, skorygowanych odpowiednio o należności i zobowiązania

Funduszu – według stanu na ostatni dzień miesiąca, w którym następuje przejście.

2018-01-23

3c. Zasady podziału środków pieniężnych stanowiących równowartość

odpisu podstawowego, obciążającego koszty pracodawcy przekazującego,

dotyczącego roku, w którym następuje przejście części zakładu pracy, określa

porozumienie między pracodawcami.

3d. Przekazanie środków, o których mowa w ust. 3b i 3c, następuje

w terminie 30 dni od daty przejścia części zakładu pracy, chyba że porozumienie,

o którym mowa w ust. 3c, stanowi inaczej.

4. Przedsiębiorcy mogą dodatkowo zwiększać środki Funduszu z zysku netto

do podziału, a spółdzielnie – z nadwyżki bilansowej.

Art. 8. 1. Przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat

z Funduszu uzależnia się od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby

uprawnionej do korzystania z Funduszu.

2. Zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych

z Funduszu, z uwzględnieniem ust. 1, oraz zasady przeznaczania środków

Funduszu na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej określa pracodawca

w regulaminie ustalanym zgodnie z art. 27 ust. 1 albo z art. 30 ust. 5 ustawy

o związkach zawodowych. Pracodawca, u którego nie działa zakładowa

organizacja związkowa, uzgadnia regulamin z pracownikiem wybranym przez

załogę do reprezentowania jej interesów.

2a. (uchylony)

3. Związkom zawodowym przysługuje prawo wystąpienia do sądu pracy

z roszczeniem o zwrot Funduszowi środków wydatkowanych niezgodnie

z przepisami ustawy lub o przekazanie należnych środków na Fundusz.

Art. 9. 1. Pracodawcy mogą prowadzić wspólną działalność socjalną na

warunkach określonych w umowie. Przepisy art. 8 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

2. (uchylony)

3. Umowa, o której mowa w ust. 1, określa w szczególności przedmiot

wspólnej działalności, zasady jej prowadzenia, sposób rozliczeń oraz tryb

wypowiedzenia i rozwiązania umowy. Umowa może także określać warunki

odstąpienia od jej stosowania oraz odpowiedzialność stron z tego tytułu.

Art. 10. Środkami Funduszu administruje pracodawca.

2018-01-23

Art. 11. Środki Funduszu niewykorzystane w danym roku kalendarzowym

przechodzą na rok następny.

Art. 12. 1. Środki Funduszu są gromadzone na odrębnym rachunku

bankowym.

2. Środki Funduszu nie podlegają egzekucji, z wyjątkiem przypadków, gdy

egzekucja jest prowadzona w związku z zobowiązaniami Funduszu.

Art. 12a. 1. Kto, będąc pracodawcą lub będąc odpowiedzialnym, w imieniu

pracodawcy, za wykonywanie przepisów ustawy, nie wykonuje przepisów ustawy

albo podejmuje działania niezgodne z przepisami ustawy, podlega karze grzywny.

2. W sprawach, o których mowa w ust. 1, orzeka się na podstawie wniosku

pochodzącego od właściwego organu Państwowej Inspekcji Pracy w trybie

określonym przepisami Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Rozdział 3

Zmiany w przepisach obowiązujących oraz przepisy przejściowe i końcowe

Art. 13. (pominięty)

Art. 14. (pominięty)

Art. 15. (pominięty)

Art. 16. (pominięty)

Art. 17. (pominięty)

Art. 18. (pominięty)

Art. 19. (pominięty)

Art. 20. Ilekroć w innych ustawach jest mowa o zakładowym funduszu

socjalnym i zakładowym funduszu mieszkaniowym, oznacza to zakładowy fundusz

świadczeń socjalnych tworzony na zasadach określonych w ustawie.

Art. 21. Niewykorzystane środki zakładowego funduszu socjalnego

i zakładowego funduszu mieszkaniowego przechodzą na Fundusz.

Art. 21a. W rolniczych spółdzielniach produkcyjnych i innych

spółdzielniach zajmujących się produkcją rolną przepisy ustawy mogą być również

2018-01-23

stosowane do członków tych spółdzielni. Decyzje w tym zakresie podejmuje walne

zgromadzenie spółdzielni.

Art. 22. Traci moc ustawa z dnia 24 października 1986 r. o zakładowych

funduszach socjalnym i mieszkaniowym w jednostkach gospodarki uspołecznionej

(Dz. U. z 1990 r. poz. 343, z 1991 r. poz. 350 oraz z 1992 r. poz. 85).

Art. 23. Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia3) z mocą od dnia

1 stycznia 1994 r.

Ustawa została ogłoszona w dniu 30 marca 1994 r.

2018-01-23